เช็คเด้ง ฟ้องได้ไหม มีความผิดทางอาญาหรือไม่

โดย ทนาย ดร.อุลิช ดิษฐปราณีต (บุ๊น) · ทนายความจังหวัดจันทบุรี

"เช็คเด้ง" เป็นปัญหาที่พบบ่อยทั้งในการค้าขายและการกู้ยืมเงินกันเอง หลายคนเข้าใจว่าแค่ฟ้องแพ่งเรียกเงินคืนได้อย่างเดียว แต่ในบางกรณีเช็คเด้งอาจมีความผิดทางอาญาด้วย บทความนี้อธิบายความแตกต่างให้ชัดเจน

1. เช็คเด้งคืออะไร

เช็คเด้ง คือกรณีที่นำเช็คไปขึ้นเงินที่ธนาคารแล้วธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใด เช่น เงินในบัญชีไม่พอ บัญชีถูกปิด หรือลายมือชื่อไม่ตรงกับที่ให้ไว้กับธนาคาร

2. เช็คเด้งฟ้องอาญาได้ในกรณีใดบ้าง

ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค การออกเช็คเด้งจะมีความผิดทางอาญาได้ก็ต่อเมื่อเข้าเงื่อนไขสำคัญ คือ ผู้ออกเช็คมีเจตนาไม่ให้มีการใช้เงินตามเช็ค เช่น

• ออกเช็คโดยรู้อยู่แล้วว่าขณะออกเช็คไม่มีเงินในบัญชีเพียงพอ
• ออกเช็คแล้วสั่งธนาคารให้ระงับการจ่ายโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร
• ถอนเงินออกจากบัญชีจนไม่พอจ่ายตามเช็คโดยเจตนา

หากเป็นกรณีที่เงินไม่พอโดยไม่มีเจตนาทุจริต เช่น ลืมเช็คยอดในบัญชี อาจไม่เข้าข่ายความผิดทางอาญา แต่ยังคงต้องรับผิดชอบทางแพ่งอยู่

3. ฟ้องแพ่งเรียกเงินคืนทำได้เสมอ

ไม่ว่าจะเข้าข่ายความผิดอาญาหรือไม่ก็ตาม ผู้ทรงเช็คมีสิทธิฟ้องคดีแพ่งเพื่อเรียกเงินตามจำนวนในเช็คคืนได้เสมอ เพราะเช็คถือเป็นหลักฐานการเป็นหนี้ที่ชัดเจนอยู่แล้ว โดยไม่จำเป็นต้องพิสูจน์เจตนาทุจริตเหมือนคดีอาญา

4. เอกสารที่ต้องเตรียมเมื่อได้รับเช็คเด้ง

• เช็คฉบับจริงที่ถูกปฏิเสธการจ่ายเงิน
• ใบคืนเช็ค (Return Cheque) จากธนาคารที่ระบุเหตุผลการปฏิเสธ
• หลักฐานมูลหนี้ที่มาของการออกเช็ค เช่น สัญญากู้ยืม ใบสั่งซื้อสินค้า

5. ขั้นตอนที่ควรทำเมื่อเจอเช็คเด้ง

1. นำเช็คไปขึ้นเงินซ้ำอีกครั้งเพื่อยืนยัน (บางกรณีอาจเป็นความผิดพลาดชั่วคราว)
2. หากยังเด้งซ้ำ ให้ขอใบคืนเช็คจากธนาคารเก็บไว้เป็นหลักฐาน
3. ติดต่อผู้ออกเช็คเพื่อทวงถามและให้โอกาสชำระหนี้
4. หากไม่ได้รับการตอบสนอง ปรึกษาทนายเพื่อประเมินว่าควรฟ้องแพ่ง อาญา หรือทั้งสองทาง