จัดการมรดกที่จันทบุรีต้องทำอย่างไร ตั้งผู้จัดการมรดกยังไง

โดย ทนาย ดร.อุลิช ดิษฐปราณีต (บุ๊น) · ทนายความจังหวัดจันทบุรี

เมื่อมีคนในครอบครัวเสียชีวิต นอกจากความสูญเสียทางจิตใจแล้ว เรื่องมรดกก็เป็นสิ่งที่ทายาทต้องจัดการต่อ ไม่ว่าจะเป็นที่ดิน บ้าน เงินฝาก หรือทรัพย์สินอื่นๆ หลายครอบครัวในจันทบุรีมักเจอปัญหาเพราะไม่รู้ขั้นตอนที่ถูกต้อง หรือมีทายาทหลายคนที่ตกลงกันไม่ได้ บทความนี้จะอธิบายภาพรวมให้เข้าใจง่าย

1. ใครมีสิทธิรับมรดกบ้าง

กฎหมายไทยกำหนดลำดับ "ทายาทโดยธรรม" ไว้ 6 ลำดับ โดยลำดับที่ใกล้ชิดกว่าจะมีสิทธิก่อน หากไม่มีทายาทลำดับต้นๆ เหลืออยู่ สิทธิจะตกไปยังลำดับถัดไป

ส่วน "คู่สมรส" ที่จดทะเบียนถูกต้องตามกฎหมาย จะมีสิทธิรับมรดกร่วมกับทายาทในลำดับที่ยังมีชีวิตอยู่เสมอ ไม่ว่าจะลำดับใดก็ตาม

2. ทำไมต้องตั้งผู้จัดการมรดก

หากทรัพย์มรดกมีเอกสารสิทธิ์ เช่น โฉนดที่ดิน บัญชีธนาคาร หรือทะเบียนรถ หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง (สำนักงานที่ดิน ธนาคาร กรมขนส่ง) มักไม่โอนทรัพย์ให้ทายาทโดยตรง แต่จะต้องมี "คำสั่งศาลแต่งตั้งผู้จัดการมรดก" ก่อน เพื่อให้บุคคลคนหนึ่งมีอำนาจตามกฎหมายในการรวบรวม จัดการ และแบ่งทรัพย์มรดกให้ทายาททุกคนอย่างถูกต้อง

ขั้นตอนคร่าวๆ ในการตั้งผู้จัดการมรดก

1. รวบรวมเอกสารเจ้ามรดกและทรัพย์สิน (ใบมรณบัตร โฉนดที่ดิน สมุดบัญชี ฯลฯ)
2. ตรวจสอบรายชื่อทายาทโดยธรรมทั้งหมด
3. ยื่นคำร้องต่อศาลที่เจ้ามรดกมีภูมิลำเนาอยู่ก่อนถึงแก่กรรม
4. ศาลนัดไต่สวน หากไม่มีผู้คัดค้าน มักใช้เวลาไม่นาน
5. เมื่อศาลมีคำสั่งแล้ว นำคำสั่งไปดำเนินการโอนทรัพย์กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

3. ปัญหาที่พบบ่อยในคดีมรดกจันทบุรี

จากประสบการณ์ว่าความในพื้นที่จันทบุรี ปัญหาที่พบบ่อยได้แก่

• ที่ดินสวนผลไม้/สวนยาง ที่ยังไม่ได้แบ่งแยกโฉนดชัดเจนระหว่างพี่น้อง
• ทายาทบางคนครอบครองทรัพย์มรดกแต่ผู้เดียว โดยไม่แบ่งให้ทายาทคนอื่น
• มีพินัยกรรมที่ทายาทบางคนเชื่อว่าไม่ถูกต้องหรือถูกบังคับให้ทำ
• เจ้ามรดกเสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรม และทายาทตกลงสัดส่วนกันไม่ได้

4. อายุความคดีมรดก

โดยทั่วไปคดีมรดกมีอายุความ 1 ปีนับแต่ทายาทรู้หรือควรรู้ถึงความตายของเจ้ามรดก แต่ไม่เกิน 10 ปีนับแต่เจ้ามรดกถึงแก่กรรม อย่างไรก็ตาม รายละเอียดของอายุความมีข้อยกเว้นและเงื่อนไขที่ต่างกันไปตามข้อเท็จจริงแต่ละคดี จึงควรปรึกษาทนายโดยเร็วหากสงสัยว่าใกล้พ้นกำหนดเวลา